Prowadząc działalność gospodarczą (w jakiejkolwiek dozwolonej przez prawo formie) przedsiębiorcy często borykają się z problemem braku środków finansowych (doraźnie, na konkretną inwestycję czy też stale, co oczywiście jest już większym problemem). Sposobów uzyskiwania finansowania biznesów jest sporo – kredyty (przede wszystkim obrotowe), emisje obligacji czy pożyczki. Szczególnym typem tych ostatnich są pożyczki udzielane spółkom przez własnych wspólników (co oczywiście jest prawnie dozwolone, jak również nader często praktykowane). Takie działanie rodzi jednak określone skutki podatkowe – na gruncie podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) i dochodowym. W niniejszym wpisie chcę skupić się na tym pierwszym, a kwestie związane z podatkiem dochodowym opiszę w kolejnym tekście.
Skutki na gruncie podatku PCC od udzielenia spółce pożyczki przez jej wspólnika różnią się w zależności od typu spółki. Przypominając, więcej na ten temat pisałem w tym wpisie, w prawie polskim mamy podział spółek prawa handlowego na spółki osobowe (do których należą spółka jawna, partnerska, komandytowa i komandytowo-akcyjna) oraz na kapitałowe (spółki z o.o. i akcyjne oraz europejskie). Ponadto mamy jeszcze spółki cywilne, które pod względem prawa cywilnego nie są zaliczane do spółek, ale na gruncie prawa podatkowego (PCC i VAT) już w zasadzie tak.
Ustawa o PCC wprost bowiem wskazuje, że na jej gruncie spółką osobową jest spółka cywilna, jawna, partnerska, komandytowa i komandytowo-akcyjna, a spółką kapitałową spółka z o.o., akcyjna i europejska. Ponadto ustawa o PCC wskazuje, że opodatkowane tym podatkiem są wszystkie pożyczki (z pewnymi wyłączeniami, o których więcej poniżej).
Skoro więc ustawa o PCC wprowadza opodatkowanie wszystkich umów pożyczek, to opodatkowane są także pożyczki udzielane spółkom przez ich wspólników, tak samo jak gdyby pożyczek udzielały osoby trzecie (np. prywatni, zewnętrzni inwestorzy). I to jest faktycznie główna zasada – jednakże mamy pewne wyjątki.
Po pierwsze – gdy spółce osobowej pożyczki udziela jej wspólnik, to pod względem ustawy o PCC ta czynność wcale nie jest pożyczką, a zmianą umowy spółki! Wyraźnie stanowi o tym przepis art. 1 ust. 3 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym: w przypadku umowy spółki za zmianę umowy uważa się: 1) przy spółce osobowej – wniesienie lub podwyższenie wkładu, którego wartość powoduje zwiększenie majątku spółki, pożyczkę udzieloną spółce przez wspólnika, dopłaty oraz oddanie przez wspólnika spółce rzeczy lub praw majątkowych do nieodpłatnego używania.
Powyższe wynika z faktu, że spółka osobowa nie jest osobą prawną, całkowicie odrębną od swoich wspólników, tak jak ma to miejsce przy spółkach kapitałowych (więcej na ten temat pisałem w tym wpisie). Dlatego też pożyczka do spółki osobowej przez jej wspólnika jest traktowana jak wkład do spółki. Aktualnie nie ma to jednak większego znaczenia, bowiem zarówno pożyczki jak i umowy spółek (i ich zmiany) są opodatkowane podatkiem w stawce 0,5% PCC, liczonym od wartości kwoty udzielanej pożyczki.
A jak sprawa wygląda w przypadku spółki kapitałowej? Tutaj ustawa wprowadza pewną korzyść dla spółek, dzięki której pożyczki do spółek kapitałowych są tak często udzielane przez ich wspólników. Zgodnie bowiem z art. 9 pkt 10 lit. i ustawy – pożyczki udzielane spółkom kapitałowym przez wspólników są zwolnione z podatku PCC.
Dlatego też pożyczki udzielane spółkom kapitałowym przez wspólników tak często zastępują wnoszenie wkładów na pokrycie wysokich kapitałów zakładowych – co jest opodatkowane 0,5% stawką podatku PCC. Nader często przedsiębiorcy zakładają spółkę z o.o. z minimalnym kapitałem zakładowym (5.000,00 zł) i udzielają od razu spółce wysokiej pożyczki, by ta miała środki na funkcjonowanie.
Na sam koniec chciałbym jedynie pokrótce wskazać, że polska ustawa o PCC zawiera zapisy nie do końca zgodne z unijną Dyrektywą Rady 2008/7/WE z dnia 12 lutego 2008 r. dotyczącą podatków pośrednich od gromadzenia kapitału. Z dyrektywy tej można wyprowadzić wniosek, że polska spółka komandytowo-akcyjna (jak w zasadzie również spółka komandytowa) są spółkami kapitałowymi, a nie osobowymi na gruncie podatku PCC, wobec czego pożyczki udzielane tym spółkom przez wspólników nie powinny być opodatkowane PCC.
Co do spółki komandytowo-akcyjnej sprawa jest już chyba przesądzona orzeczeniami ETSu i sądów administracyjnych, które nakazują traktować S.K.A. na gruncie ustawy o PCC jako spółkę kapitałową.
Z kolei co do spółki komandytowej – tutaj nadal trwa spór – ale muszę się pochwalić, że kilka razy udało się nam już odzyskać od urzędu skarbowego zapłacony podatek PCC od takiej pożyczki – właśnie na podstawie wykładni prawa UE. Tak więc zainteresowanych większą ilością informacji pozostaje mi tylko zaprosić do kontaktu.
